İLK MAAŞTAN İLK BİRİKİME: GENÇLER İÇİN BÜTÇE YÖNETİMİ
- Senem Sude MERCAN
- 5 Ağu
- 3 dakikada okunur

Gençlerin en zorlandığı konuların başında para ve bütçe yönetimi geliyor. Araştırmalara göre ülkemizde yaklaşık her iki gençten biri ay sonunu gelirini aşmadan getiremiyor. Düzenli bütçe oluşturup birikim yapabilenlerin oranının ise yaklaşık %26 olduğu araştırılmış. Finansal okuryazarlık hakkında yeterli bilgi sahibi olunmadığında, birikimin yalnızca yüksek gelirli bireyler tarafından yapılabileceğine dair yaygın bir yanlış kanı oluşabilmektedir. Ancak finansal konularda bilinç kazanıldığında, düşük gelir düzeylerinde de düzenli birikim yapmanın mümkün olduğu anlaşılır. Küçük tutarlarla oluşturulan birikimler, özellikle beklenmedik harcamalar karşısında önemli bir güvence sağlar. Birikim yapmak; acil durumlara hazırlıklı olmak, yatırım hedeflerine yaklaşmak ve gelecekte karşılanması planlanan ihtiyaçlar açısından önem taşır. Finansal okuryazar olmak, gelir-gider dengemizi korumak için yaşam standartlarımızı kısa ve uzun vadeli etkileyen kararları daha doğru almamızı sağlar.
≈ %50 |
| %26 |

Bütçe yönetimi ve birikim yapmak, yeni işe başlayan gençlere ilk başta oldukça zor görünebilir. İlk kez düzenli maaş almaya başlamanın sağladığı özgürlük ve kişinin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme duygusu, harcamaların artmasına neden olabilir. Gelir elde etmeye başlandığında daha önce satın alınamayan ürünleri almak, daha sık dışarı çıkmak veya kişinin kendisini ödüllendirmek istemesi son derece doğaldır. Asıl sorun ise, gelirimiz arttıkça bütün harcamalarımızın da aynı hızla artmasıyla başlar. Bu durumda aylık gelir kısa sürede tükenebilir, hatta kredi kartı ve banka borçları oluşabilir. Kredi kartının ek gelir olmadığı ve kart limitinin kişinin sahip olduğu para anlamına gelmediği unutulmamalıdır.
Bu yüzden bütçe yönetimini ve birikim yapabilmeyi öğrenmek, özellikle işe yeni başlayan gençler için oldukça önemlidir. Bütçe yönetimine nereden ve nasıl başlanacağı bilinmiyorsa, haftalık ya da aylık harcamalar not edilerek başlanabilir. Bu yöntem, öncelikle kişilerin rutinlerini ve sabit giderlerini fark etmelerini sağlar. Böylece ihtiyaç dışı ve gereksiz harcamalar daha net görülebilir. Aylık gelir; sabit giderler, kişisel istekler ve birikim için ayrılacak tutar şeklinde bölümlere ayrılabilir. Birikim için ayrılacak tutarın, harcamalardan önce belirlenmesi daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Ancak yapılan en büyük hatalardan biri, maaş alındıktan sonra önce harcamaların yapılması ve daha sonra kalan parayla birikim yapılmaya çalışılmasıdır Bunun sonucunda birikim için çok az para ayrılabilir ya da hiç birikim yapılamayabilir. Bu yüzden maaş alındığında, bütçeye uygun bir tutarın öncelikle birikim için ayrılması gerekir. Ayrılan tutar güvenilir bir finans kuruluşundaki fon hesabında ya da başka bir yatırım aracında değerlendirilebilir. Bu yapılan birikimlerin de üç sınıfta değerlendirilmesi daha doğru olur:
1- Acil durum hesabı
2- Kısa vadeli ihtiyaç hesabı: Tatil, bilgisayar ve telefon gibi ihtiyaçlar
3- Uzun vadeli gelecek hesabı: Ev, araba veya emeklilik gibi hedefler
Olmak üzere üç farklı birikim alanı oluşturulabilir. Bu yöntem, farklı hedefler için aynı anda birikim yapılmasını sağlar. Öncelik acil durum hesabına, ardından uzun vadeli birikim hesabına ve son olarak ertelenebilir kısa vadeli ihtiyaçlara verilebilir.


Kişin yaptığı bu birikimler, ülkemizdeki en büyük sıkıntılardan biri olan ekonomi ve hayat pahalılığından kaynaklı stresi ve kaygıları büyük ölçüde azaltabilir. Birikimlerini üçe ayırmak da kişinin her biri için ne kadar bütçesi olduğunu fark etmesini sağlayacağından işini kolaylaştırır. Kişi her ay hedeflerine biraz daha yaklaştığını gördükçe kendisini daha planlı ve hazırlıklı hisseder. Olası kötü durumlarda ve beklenmedik harcamalarda mesela araba kazası, sağlık sorunları (beklenmedik hastane masrafları), telefonun bozulması, zorunlu şehir dışı yolculuğu vs. gibi durumlar için endişemizi azaltır. Böylece para, sürekli kaygı yaratan bir konu olmaktan çıkarak yönetebildiğimiz bir araca dönüşür. Ancak birikim yapmak bütün ekonomik stresi tamamen ortadan kaldırmaz önemli olan bütçemize uygun bir şekilde plan yapıp birikimlerimizi de ona göre ayarlamaktır.

Finansal okuryazarlık sürecinde öne çıkan diğer bir konu ise birikimlerin güvenliğinin sağlanmasıdır

Birikim yapmak para yönetmek kadar bunu dolandırıcılardan korumak, yatırım yapılmak istenen yerlerde risk-getiri oranını iyi analiz etmek de çok önemlidir. Özellikle güvenilir olmayan hesaplardan ve sosyal medyadaki dolandırıcılardan uzak durmak ve bunları bilmek önemlidir. Sosyal medya kullanımının artmasıyla dolandırıcılık yöntemleri de çeşitlenmiştir. Son dönemlerde gündemde olan dolandırıcılık yöntemlerinden biri de ‘IBAN kiralama’ olarak bilinen banka hesabı kullandırma yöntemidir. Bu konuda yeterli bilgisi olmayan gençlerden, maddi zararın yanı sıra hukuki süreçlerden dolayı da zarar görmüşlerdir. Bu konularda gençlerin bilinçlenip böyle dolandırıcılıklardan uzak durması ve kişisel banka hesaplarını başka kişilerin kullanımına açmaması gerekir. Hızlı ve riskiz bir şekilde yüksek getiri getireceğini iddia eden yerlerden uzak durulmalı ve bunların çoğunun dolandırıcı olduğu öngörülmelidir.

Sonuç olarak finansal okuryazar olmak, iyi bir bütçe oluşturmak, birikim yapmak ve bilinçli yatırım kararları almak için finans uzmanı olmak gerekmemektedir. Temel bütçe yönetimi yöntemlerini öğrenmek, harcamaları takip etmek, gelirden düzenli olarak birikim ayırmak ve finansal risklere karşı dikkatli olmak güçlü bir başlangıç sağlayabilir.
Gelecekteki finansal alışkanlıkların temeli, çoğu zaman çalışma hayatının ilk dönemlerinde atılmaktadır. Bu nedenle gençlerin bütçe yönetimi ve birikim alışkanlığını ilk iş deneyimlerinden itibaren öğrenmesi ve uygulamaya çalışması önemlidir. Çünkü ilk maaşın miktarından çok, o maaşın nasıl yönetildiği gelecekteki finansal yaşamın yönünü belirlemektedir.
Kaynakça
Research İstanbul, Nesil Künyesi 2025 Araştırması
Türkiye’nin Finansal Okuryazarlık Platformu
Türkiye Finans Âlâ Hayat Blog
Cumhuriyet
Zonguldak Cumhuriyet Başsavcılığı
https://zonguldak.adalet.gov.tr/cumhuriyet-bassavciligindan-genclere-finansal-guvenlik-uyarisi




Yorumlar